Kwamagana igitero cyagabwe ku ruganda rw’inganda rwa Ne’ot Hovav muri Isiraheli: ingaruka hashingiwe ku Mategeko Mpuzamahanga n’umutekano w’ingamba.

Ku Cyumweru, tariki ya 29 Werurwe 2026.

Ikigo cy’Ubwami bw’Amahoro n’Ubutabera kigaragaza kwamagana gukomeye cyane igitero cyagabwe na Repubulika ya Kisilamu ya Irani ku ruganda rw’inganda rwa Ne’ot Hovav, ruherereye mu majyepfo ya Leta ya Isiraheli, hafi y’umujyi wa Beersheba.

Ntabwo ari ahantu hasanzwe hagabweho igitero. Ne’ot Hovav ni ihuriro rikuru rya Isiraheli rishinzwe gutunganya no kujugunya imyanda ishobora guteza ibyago, kandi rikorera hamwe n’inganda z’imiti n’izikora imiti y’ubuvuzi zifite akamaro gakomeye, ndetse rikagira uruhare rukomeye mu bijyanye no gutwara no gukwirakwiza ingufu ku rwego rw’igihugu. Imiterere yaryo ituma riba urugero rugaragara rw’ibikorwaremezo bifite imikoreshereze ibiri: mu mikorere yabyo ya buri munsi ni ibikorwaremezo bya gisivili, ariko bifite akamaro gakomeye mu guhangana n’ibibazo by’ubukungu, ibidukikije n’ingamba za Leta.

Dukurikije amategeko mpuzamahanga ariho muri iki gihe, igitero cyagabwe ku bikorwaremezo nk’ibi ntigishobora gufatwa nk’ikintu kidakomeye. Ahubwo, gishobora gufatwa nk’uburyo bw’ubushotoranyi butaziguye bushobora guteza ingaruka ku mikorere rusange, zirimo ibibazo bikomeye by’ibidukikije, ihungabana ry’ubukungu ndetse n’ingaruka zitaziguye ku baturage b’abasivili.

Mu rwego rw’Amategeko Mpuzamahanga Agenga Ubutabazi (DIH), amahame yo gutandukanya ibiterwaho ibitero n’ibindi ndetse n’iry’uburinganire bw’ingano y’igitero n’ingaruka zacyo ni ingenzi cyane. Ndetse no mu gihe ahantu runaka hashobora gufatwa nk’ahantu hemewe kugabwaho igitero, ibyago by’ingaruka nini zaturuka ku nganda zikoresha imiti no ku myanda ishobora guteza ibyago bisaba ko isuzuma rikorwa mu buryo bukomeye cyane. Muri iki gihe, ubukana bw’ingaruka zishobora kuvuka bituma hibazwa niba ayo mahame yubahirijwe.

Nanone, uko imanza z’amategeko mpuzamahanga zigenda zitera imbere byaguye ibisobanuro by’ijambo “igitero cyitwaje intwaro”, ku buryo harimo n’ibikorwa bigira ingaruka zikomeye ku mikorere y’ingenzi ya Leta.

Kugaba igitero nkana ku ihuriro ry’ingamba nka Ne’ot Hovav bishobora gushyirwa mu byiciro by’ibikorwa bishobora gutuma hakurikizwa uburenganzira bw’umwimerere bwo kwirwanaho, hakurikijwe ingingo ya 51 y’Amasezerano y’Umuryango w’Abibumbye.

Mu gihe kimwe, inyigisho z’ubu zerekeye ingamba z’umutekano — zirimo n’ibyakozwe muri OTAN ku bijyanye no Kurinda Ibikorwaremezo Bikomeye (CIP) — zemera ko guhagarika imikorere y’ibikorwaremezo nka Ne’ot Hovav bishobora guteza ingaruka zingana cyangwa ziruta iz’itero gisirikare gisanzwe, bigaragaza izamuka rikomeye mu rwego rw’amakimbirane avanze yo mu kinyejana cya 21.

Igitero cyagabwe kuri Ne’ot Hovav ntikinyuranya gusa n’amahame shingiro y’imikorere mpuzamahanga ishingiye ku mategeko, ahubwo kigaragaza n’ikigeragezo gifatika cyo guteza akaga gakomeye gafite ingaruka mu nzego nyinshi.

Ikigo cy’Ubwami bw’Amahoro n’Ubutabera kigaragaza ubufatanye bwuzuye kandi budashidikanywaho n’ubwoko bwa Isiraheli na Leta ya Isiraheli, cyongera gushimangira uburenganzira bwabwo bwo kurinda ubutaka bwabwo, abaturage babwo n’ibikorwaremezo byabwo by’ingenzi, mu gihe bihanganye n’iterabwoba rituruka hanze, hakurikijwe amategeko mpuzamahanga.

Umuryango mpuzamahanga uhanganye n’ikigeragezo cyo guhuza ibintu: kurengera amahame y’amategeko ntibishobora kuba ibyo guhitamo cyangwa ngo bibe ibyo gushingiraho. Kwamagana ibikorwa nk’ibi mu buryo busobanutse kandi bufite ishingiro ni inshingano idashobora kwirindwa.

Dr. José Benjamín Pérez Matos

Perezida