Imyaka ine y’intambara muri Ukraine: Kwibuka, ubutabera n’inshingano mpuzamahanga

Cayey, Puerto Rico – ku wa 24 Gashyantare 2026

Hashize imyaka ine kuva Repubulika y’Uburusiya itangije igitero cyagutse kuri Ukraine, isi ntireba gusa ko intambara ikomeje, ahubwo iri guhangana n’ikibazo gikomeye cy’imiterere y’imibanire mpuzamahanga, kubahiriza ubusugire bw’ibihugu ndetse no gushyira mu bikorwa by’ukuri amategeko mpuzamahanga arengera ikiremwamuntu.

Ku wa 24 Gashyantare 2022 hatangiye intambara ikomeye kurusha izindi zabaye mu Burayi kuva ku Ntambara ya Kabiri y’Isi Yose. Icyo benshi babanje kubona nk’igikorwa cyari kurangira vuba cyahindutse intambara yamaze igihe kirekire, igira ingaruka zikomeye ku bantu babarirwa muri za miliyoni ndetse n’ingaruka z’ingenzi ku mutekano w’isi.

Kuva ku Kigo cy’Ubwami bw’Amahoro n’Ubutabera, iyi sabukuru si itariki yo kwibuka gusa: ni ihamagarira kwibuka, kugira inshingano za kirazira no kugira igikorwa mpuzamahanga kigamije amahoro arimo ubutabera.

Itangizwa ry’igitero n’itangira ry’ihungabana.

Igitero cy’Uburusiya cyakomeje gikorwa ku butaka, mu kirere no ku nyanja. Mu minsi ya mbere, Jersón yarafashwe, kandi hageragejwe kugota Kyiv. Ariko umurwa mukuru wa Ukraine warahanganye uratsinda. Mu mpera za Werurwe 2022, igerageza ryo guhatira guhirika ubutegetsi mu gihe gito ryaratsinzwe.

Nyuma yo kubohora Bucha, hagaragaye iyicwa rusange ry’abasivili, bituma habaho kimwe mu bibazo bikomeye mpuzamahanga bya mbere byerekeranye n’ibyaha by’intambara bikekwa. Kugota no gusenya Mariúpol byarushijeho gukaza ubukana bw’ingaruka z’intambara ku baturage.

Muri Nzeri 2022, Ukraine yashoboye kwigarurira ibice binini by’akarere ka Járkov, naho mu Gushyingo Uburusiya buva muri Jersón. Kuva icyo gihe, urugamba rwo mu burasirazuba rwagiye rutuza mu ntambara ndende yo guhangana no kunanizanya, ihitana abantu benshi.

Impinduka mu ikoranabuhanga mu ntambara

Amakimbirane yahindutse intambara ikoresha ikoranabuhanga rihanitse cyane. Ukraine yavuye ku kwishingikiriza kuri sisitemu zo mu Burengerazuba zirwanya ibifaru, igera ku gukora drones za FPV zisaga miliyoni eshatu ku mwaka, zishobora guhagarika ibinyabiziga by’intambara bifite agaciro gakomeye ku giciro gito cyane.

Muri iki gihe, ku rugamba haracyakoreshwa imyobo y’intambara yari isanzwe ikoreshwa mu Ntambara ya Mbere y’Isi Yose, ariko ikomatanyijwe na sisitemu zidafite abatwara, intambara y’ikoranabuhanga ry’itumanaho n’ibitero by’ukuri bihanitse bikorerwa kure cyane. Drone ihendutse ishobora gusenya ibikoresho bya gisirikare bifite agaciro ka za miliyoni.

Iki kintu ntigisobanura gusa ihinduka ry’imyigishirize ya gisirikare muri iki gihe, ahubwo gitera ibibazo by’imyitwarire n’amategeko ku bijyanye n’ahazaza h’amakimbirane yitwaje intwaro, ikoreshwa ry’ikoranabuhanga ryigenga n’uburyo bwo kurinda abaturage b’abasivili.

Isenywa ry’ibikorwaremezo n’ikibazo cy’ubutabazi.

Ingaruka ku baturage ni mbi cyane.

Amashuri n’ibigo by’uburezi birenga 4.400 byarangiritse cyangwa birasenywa. Ibigo nderabuzima birenga 2.500 byagabweho ibitero. Umurage ndangamuco na wo wagizweho ingaruka ku buryo buhoraho.

Sisitemu y’ingufu yabaye kimwe mu byibandwaho cyane. Mu 2026 honyine, habonetse ibitero birenga 200 byibasiye ibikorwaremezo by’amashanyarazi. Kugeza muri Mata 2025, ibikorwaremezo by’ingufu birenga 63.000 byari byarangijwe mu gihugu hose.

Dukurikije amakuru y’Umuryango w’Abibumbye, hamaze kwemezwa ko abasivili barenga 15.000 bishwe, harimo abana babarirwa muri za magana. Imibare nyakuri ishobora kuba iri hejuru cyane mu turere twigaruriwe.

Abanya-Ukraine hafi miliyoni 5,9 baracyari impunzi mu mahanga, naho miliyoni 3,7 baracyimuwe mu gihugu imbere. Inyuma ya buri mubare hari inkuru y’umuntu ku giti cye, umuryango watandukanye, ndetse n’umuryango w’abaturage wacitsemo ibice.

Igihombo cya gisirikare no kunanirwa kw’ingamba

Ikigo cy’Ubushakashatsi ku Ngamba n’Imibanire Mpuzamahanga (CSIS) kigereranya ko Uburusiya bumaze kugira abagera kuri miliyoni 1,2 bahitanywe n’intambara cyangwa bakomereka, harimo ibihumbi amagana by’abapfuye. Ukraine na yo ihura n’igihombo gikomeye, kigereranywa hagati y’abasirikare ibihumbi magana atanu na magana atandatu bagizweho ingaruka kuva igitero cyatangira.

Uru rwego rwo kunanizanya rutuma iyi ntambara iba imwe mu ntambara zahenze cyane i Burayi mu myaka mirongo ishize, haba ku buzima bw’abantu ndetse no ku bijyanye n’amafaranga. Kurenga iyo mibare, ikintu kibabaje cyane ni ukubura ubuzima bw’abantu no gukomeza kubabazwa.

Ibyaha by’intambara no gushaka ubutabera

Kuva igitero cyatangira, hagiye hagaragazwa ubwicanyi bw’abasivili, iyimurwa ku gahato, iyicarubozo n’ibitero bigambiriwe ku bikorwaremezo by’ingenzi.

Imiryango mpuzamahanga ikorana n’abayobozi ba Ukraine mu kubungabunga ibimenyetso no mu gukora iperereza ku byaha by’intambara bishobora kuba byarabaye, ibyaha byibasiye inyokomuntu n’inshingano z’abayobozi. Gahunda z’iperereza zikubiyemo ihohoterwa rishingiye ku gitsina, iyimurwa ry’abana ku gahato, intambara yo mu ikoranabuhanga n’isenywa ry’umurage ndangamuco.

Ihame rirumvikana neza: hatabayeho ukuri n’ubutabera, ntihashobora kubaho amahoro arambye.

Amategeko mpuzamahanga agenga ubutabazi mu gihe cy’intambara si amagambo y’ikimenyetso gusa; ni urwego rw’amategeko rutegeka ibihugu kandi rukarinda abari mu kaga kurusha abandi mu bihe by’intambara.

Ihinduka ry’imiterere ya politiki mpuzamahanga n’inkunga mpuzamahanga

Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi, Ubwongereza, Leta Zunze Ubumwe za Amerika n’abandi bafatanyabikorwa bakomeje guha Ukraine inkunga ya politiki, iy’imari n’igisirikare. Ingamba z’ibihano ku nzego z’ingenzi z’ubukungu bw’u Burusiya zakomeje kwagurwa, zirimo ingufu, ubwikorezi n’imari.

Amakimbirane yateje imiterere mishya y’umutekano mu Burayi, ashimangira NATO kandi yihutisha inzira zo guhuza ingamba n’ubwirinzi.

Muri icyo gihe kandi, impaka mpuzamahanga zibanda ku buryo bwo kugera ku “mahoro arambye kandi anyuze mu butabera”, ashingiye ku busugire bw’ibihugu no ku kubahiriza imipaka yemewe n’amategeko mpuzamahanga.

Imishyikirano yaradindiye n’ejo hazaza hatazwi

Imishyikirano iracyafunzwe. Moscou isaba ko ibice by’ubutaka biri mu burasirazuba no mu majyepfo ya Ukraine byemezwa ko ari ibyayo. Kyiv yanga gutanga ikintu icyo ari cyo cyose cyabangamira ubusugire bwayo.

Uburusiya bugenzura hafi 20% by’ubutaka bwa Ukraine kandi bukomeje kugaba ibitero ku bikorwa remezo by’abasivili.

Ubushakashatsi bwakozwe vuba muri Ukraine bugaragaza ko umubare munini w’abaturage witeguye gukomeza guhangana igihe cyose bizaba ngombwa kugira ngo babungabunge ubwigenge bwabo.

Igitekerezo gishingiye ku mahoro arimo ubutabera

Nyuma y’imyaka ine ishize igitero cyo gutera Ukraine gitangiye, intambara yo muri Ukraine si amakimbirane ari kure. Ni ikigeragezo gikomeye cy’amateka ku miterere y’imikoranire mpuzamahanga.

Icyo bishyira ku murongo ni urugero nyakuri rw’ihame ry’ubusugire bw’ibihugu, agaciro k’amategeko mpuzamahanga, kurengera abasivili ndetse n’inshingano z’umuryango mpuzamahanga imbere y’ubugizi bwa nabi bw’iterabwoba.

Kuva mu Kigo cy’Ubwami bw’Amahoro n’Ubutabera, turashimangira ko amahoro nyakuri atari ukubura kw’imirwano gusa, ahubwo ari ugusubizaho ubutabera, guha indishyi abahohotewe no kubahiriza agaciro ka muntu.

Kwibuka iyi myaka ine si ugukomeza urwango. Ni ugusubira gushimangira ubwitange bwo guharanira ubutabera, kwibuka no kubaka amahoro ashingiye ku mahame, atari ku gahato.

Amateka azacira urubanza atari gusa abatangije intambara, ahubwo n’abahisemo kurengera agaciro ka muntu n’iyubahirizwa ry’amategeko mpuzamahanga.